සමුරායි — Samurai (侍) කියන්නේ ජපානයේ ක්රමයෙන් වර්ධනය වූ යුද සේවක සහ පසුව පාලක සමාජ පන්තියකට අයත් පිරිසක්. ඔවුන් ගැන සඳහන් කිරීමට Bushi — “යුදකරුවා” යන පදයත් භාවිත වෙනවා.
ඔවුන් මුල සිටම රට පාලනය කළ අධිපතීන් නෙවෙයි. මුල් කාලයේ රාජකීය අධිකාරියට, වංශවත් පවුල්වලට සහ ප්රාදේශීය බලවතුන්ට හමුදා සේවය සැපයූ පිරිස් අතරින් මේ පන්තිය වර්ධනය වුණා.
පසුකාලීනව ඔවුන්:
- යුද්ධ කළා.
- ඉඩම් සහ බල ප්රදේශ පාලනය කළා.
- දේශපාලන බලය දැරුවා.
- සාම කාලවලදී පරිපාලන නිලධාරීන් ලෙසත් කටයුතු කළා.
ඒ නිසා “කඩුවක් අරගෙන තනිව ඇවිදින සටන්කරුවෙක්” යන රූපයට වඩා සමුරායි ඉතිහාසය බොහෝ පුළුල්.[1][2]
ඔවුන් බිහි වුණේ කොහොමද?
හෙයිඅන් යුගයේ පසුබිම — Heian period
ජපානයේ මධ්යම රාජ්යයට සෑම ප්රදේශයකම ආරක්ෂාව සහ නීතිය ක්රියාත්මක කිරීම සෘජුව කළමනාකරණය කිරීම අපහසු වුණා.
එම තත්ත්වය තුළ:
- ප්රාදේශීය ආරක්ෂාවට පුහුණු සන්නද්ධ පිරිස් අවශ්ය වුණා.
- වංශවත් පවුල් තම බලය සහ දේපළ රැකීමට යුද සේවකයන් යොදාගත්තා.
- යුද කුසලතාව සමාජයේ ඉහළට යාමේ මාර්ගයක් බවට පත්වුණා.
- පවුල් සබඳතා සහ පුද්ගලික සේවා සබඳතා වටා හමුදා ජාල ගොඩනැඟුණා.
සමුරායි පන්තිය එක් රජෙකුගේ නියෝගයකින් එක් දවසක බිහි වුණේ නැහැ. එය ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා සිදු වූ දේශපාලන සහ හමුදාමය පරිවර්තනයක්.[1]
සමුරායි ඉතිහාසයේ ප්රධාන අවධි
මුල් යුද පවුල් සහ බලය සඳහා සටන
Taira සහ Minamoto වැනි බලවත් යුද පවුල් අධිරාජ්ය අධිකරණයේ බලය සඳහා තරග කළා.
Genpei යුද්ධය — 1180–1185 මේ ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක අවස්ථාවක්. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස Minamoto no Yoritomoගේ බලය ශක්තිමත් වී කමකුරා හමුදා ආණ්ඩුව ස්ථාපිත වීමට පදනම සැකසුණා.
වැදගත් වෙනසක්: මෙය අධිරාජයා සම්පූර්ණයෙන් අතුරුදන් වූ අවස්ථාවක් නෙවෙයි. අධිරාජ්ය අධිකරණය සහ නව හමුදා ආණ්ඩුව අතර සංකීර්ණ බල සම්බන්ධයක් ඇතිවුණා.[1]
ප්රාදේශීය යුද්ධ සහ Sengoku යුගය
පසුව ජපානයේ ප්රාදේශීය බලවතුන් අතර විශාල ගැටුම් ඇතිවුණා. Sengoku යන නමෙන් ප්රසිද්ධ “යුද්ධ කරන රාජ්යයන්ගේ යුගය” cinematic documentary එකකට ඉතා වැදගත් පසුබිමක්.
මෙහි කතාව තනි වීරයන් ගැන පමණක් නෙවෙයි:
- බලකොටු සහ භූමිය.
- හමුදා සැපයුම්.
- විවාහ සන්ධාන.
- පක්ෂ මාරුකිරීම්.
- පාබල සේනා.
- නව අවි තාක්ෂණය.
16 වැනි සියවසේදී ගිනිඅවි ජපානයේ යුද්ධයට වැදගත් වුණා. 1543දී පෘතුගීසීන් හරහා පැමිණි matchlock තුවක්කු පිළිබඳ සිදුවීම ප්රසිද්ධ සන්ධිස්ථානයක්. “සමුරායිවරු තුවක්කු පිළිකුල් කළ නිසා ඒවා භාවිත කළේ නැහැ” කියන අදහස වැරදියි.[3][4]
Sekigahara සහ Tokugawa පාලනය
1600දී Sekigahara සටන ජපානයේ බලය එකතු වීමේ තීරණාත්මක අවස්ථාවක් වුණා. Tokugawa Ieyasuගේ ජයග්රහණය පසුව Tokugawa හමුදා පාලනය පිහිටුවීමට මඟ සැලසුවා.
1603 සිට ආරම්භ වූ Edo/Tokugawa යුගයේදී, දිගු සාමයක් තුළ සමුරායිවරුන්ගේ භූමිකාව වෙනස් වුණා. බොහෝ දෙනා දිනපතා යුද්ධ කළ සෙබළුන් වෙනුවට පරිපාලන කාර්යයන් කළා.
මෙය වීඩියෝවට බලවත් ප්රශ්නයක් දෙයි:
“යුද්ධයට සූදානම් කළ සමාජ පන්තියකට, යුද්ධය නැති වූ විට සිදුවන්නේ කුමක්ද?”[5][2]
Meiji පරිවර්තනය සහ පන්තියේ අවසානය
1868 Meiji Restoration සමඟ ජපානය නව රාජ්ය සහ හමුදා ව්යුහයකට ගමන් කළා.
ඉන්පසු සිදු වූ ප්රතිසංස්කරණ නිසා සමුරායිවරුන්ගේ:
- පාරම්පරික විශේෂ වරප්රසාද,
- ආදායම් දීමනා,
- සන්නද්ධ සේවයේ විශේෂ තත්ත්වය,
ක්රමයෙන් අහෝසි වුණා.
1877 Satsuma කැරැල්ල, Saigō Takamoriගේ නායකත්වයෙන් සිදු වූ, හිටපු සමුරායිවරුන් සම්බන්ධ විශාලතම අවසාන කැරලි අතරින් එකක්.
“සමුරායිවරු අවසන් සටනකදී සියලු දෙනාම මිය ගියා” කියන එක නිවැරදි නැහැ. අවසන් වුණේ ඔවුන්ගේ විශේෂ සමාජ සහ නීතිමය තත්ත්වයයි; මිනිසුන් සහ ඔවුන්ගේ පවුල් අතුරුදන් වුණේ නැහැ.[6][7]
Shōgun, Daimyō සහ Rōnin කියන්නේ මොනවාද?
මේ වචන වීඩියෝවට වැදගත්:
- අධිරාජයා — Emperor: රාජවංශික සහ චාරිත්රානුකූල අධිකාරියේ කේන්ද්රය. සැබෑ දේශපාලන බලය යුගයෙන් යුගයට වෙනස් වුණා.
- Shōgun: හමුදා ආණ්ඩුවේ නායකයා.
- Daimyō: විශාල ප්රාදේශීය බල ප්රදේශ පාලනය කළ අධිපතියෙක්.
- Samurai: යුද සේවයට සහ පසුව පාරම්පරික සේවා තත්ත්වයට බැඳුණු පන්තිය.
- Rōnin: ස්වාමියකුගේ සේවයට බැඳී නොසිටි සමුරායිවරයෙක්.
මේක සරල හැඳින්වීමක් පමණයි. එකම පාලන සැලැස්ම සමුරායි ඉතිහාසයේ සියලුම ශතවර්ෂවලට යෙදීම වැරදියි.[6][1]
ඔවුන් භාවිත කළ අවි සහ සන්නාහ
කඩුව පමණක් නෙවෙයි
සමුරායිවරුන්ගේ අවි අතර:
- Yumi: ජපන් දුන්න.
- Yari: හෙල්ල.
- Naginata: දිගු දණ්ඩකට සවි කළ වක්ර තලයක් සහිත අවිය.
- Tachi සහ Katana: වෙනස් යුග සහ භාවිතයන් සමඟ සම්බන්ධ කඩු වර්ග.
- Wakizashi: කෙටි කඩුවක්.
- Matchlock තුවක්කු: විශේෂයෙන් පසුකාලීන යුද්ධවල වැදගත් අවි.
මුල් සමුරායි යුද සම්ප්රදායේ අශ්වාරෝහක දුනු ශිල්පයට විශාල වැදගත්කමක් තිබුණා. කටානාව සංස්කෘතික සංකේතයක් වූවත්, සියලුම සටන් කඩු ද්වන්ධ සටන් නොවෙයි.[8][9]
සන්නාහය
සන්නාහයේ හැඩය, ද්රව්ය සහ සැරසිලි කාලය සහ පුද්ගල තත්ත්වය අනුව වෙනස් වුණා. හිස්වැසුම්, ශරීර ආවරණ, අත් සහ පා ආවරණ, ඇතැම්විට මුහුණු ආවරණත් තිබුණා.
Bushidō — “යුදකරුවාගේ මාර්ගය”
Bushidō සමඟ සාමාන්යයෙන් සම්බන්ධ කරන අදහස්:
- පක්ෂපාතීත්වය.
- ධෛර්යය.
- යුතුකම.
- ගෞරවය.
- ස්වයං පාලනය.
- සරල ජීවිතය සහ පවුලට වගකීම.
නමුත් සියලු සමුරායිවරු අවුරුදු සිය ගණනක් පුරා එකම ලිඛිත නීති පොතකට අනුව ජීවත් වුණා කියලා සිතන්න එපා.
මේ සදාචාර අදහස් කාලය සමඟ වෙනස් වුණා. විශේෂයෙන් Edo යුගයේ Confucian ආචාරධර්ම ඒවා හැඩගස්වා තිබුණා. ප්රකාශ කළ පරමාදර්ශ සහ සැබෑ දේශපාලන හැසිරීමත් හැමවිටම එකම දේ නොවෙයි.[11]
Seppuku ගැන
Seppuku යනු සමුරායි ඉතිහාසයේ ඇතැම් අවස්ථාවල ගෞරවය, දඬුවම හෝ වගකීම සමඟ සම්බන්ධ වූ චාරිත්රානුකූල දිවි නසාගැනීමක්.
7. ඔවුන්ගේ ජීවිතය යුද්ධයෙන් පමණක් සමන්විත වුණාද?
නැහැ.
සමුරායි ඉතිහාසයට:
- පවුල් ජීවිතය.
- අධ්යාපනය.
- ලේඛන සහ පරිපාලනය.
- සාහිත්යය සහ කලා රුචිය.
- සමාජ තත්ත්වය පෙන්වන ඇඳුම් සහ භාණ්ඩ.
- ආදායම් සහ ජීවනෝපාය ගැටලු.
වැනි පැතිත් අයත්.
විශේෂයෙන් සාම කාලයේදී යුදකරු යන අනන්යතාව සහ නිලධාරියෙකුගේ දෛනික ජීවිතය අතර වෙනස වැදගත් කතාවක් වෙනවා.[2][13]
කාන්තාවන්ගේ භූමිකාව
සමුරායි සමාජය විස්තර කරන විට පිරිමි සටන්කරුවන් පමණක් පෙන්වීම ප්රමාණවත් නැහැ. සමුරායි පවුල්වල කාන්තාවන් සහ ඇතැම් සටන්කාමී කාන්තාවන්ගේ කතාත් එයට අයත්.
මෙහි නිර්වචනය වැදගත්: “සමුරායි සමාජ පන්තියේ කාන්තාවන්” සහ “සටන් බිමේ සටන් කළ කාන්තාවන්” එකම ගණනයක් නෙවෙයි. මූලාශ්ර අතර වචන භාවිතය වෙනස් වන නිසා සංඛ්යා හෝ ප්රතිශත භාවිත කරන විට විශේෂ සැලකිල්ලක් අවශ්යයි.[13][8]
වැරදි අදහස්
“සමුරායිවරු කටානා පමණක් භාවිත කළා.”
නැහැ. දුනු, හෙල්ල සහ ගිනිඅවිත් ඔවුන්ගේ යුද ඉතිහාසයේ කොටසක්.
“සමුරායිවරු තාක්ෂණයට විරුද්ධයි.”
එහෙම සරල බෙදීමක් නැහැ. ඔවුන් නව අවි තාක්ෂණයත් භාවිත කළා.
“ඔවුන් හැමෝම සෑම විටම එකම ගෞරව නීතියක් පිළිපැද්දා.”
පරමාදර්ශ සහ සැබෑ ජීවිතය අතර වෙනසක් තිබුණා.
“සමුරායි කියන්නේ සදාකාලිකව එකම වර්ගයේ සටන්කරුවෙක්.”
නැහැ. මුල් යුද සේවකයා, මධ්යකාලීන අධිපතියා සහ Edo නිලධාරියා අතර විශාල වෙනස්කම් තිබුණා.[9][4][11][1]
“මීදුම අතරින් අපට පෙනෙන්නේ කඩුවක් දරාගත් යුදකරුවෙකි. ලෝකය ඔහුව හඳුනන්නේ සමුරායි ලෙසය. එහෙත් ඒ සන්නාහය පිටුපස තිබුණේ සටන්කරුවෙකුගේ කතාව පමණක් නොවේ. එය සේවයෙන් බලයටත්, යුද්ධයෙන් පාලනයටත්, අවසානයේ ඉතිහාසයෙන් පුරාවෘත්තයටත් ගමන් කළ සමාජ පන්තියක කතාවකි.”
